TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÇAĞLAR ÖZDA Ş VE DİLEK ÖZDA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/4909) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucular : 1. Dilek ÖZDA Ş 2. Çağlar ÖZDA Ş Vekili : Av. Arsin DEM İR I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sonucu zarara u ğran ıldığınd
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÇAĞLAR ÖZDA Ş VE DİLEK ÖZDA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/4909) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucular : 1. Dilek ÖZDA Ş 2. Çağlar ÖZDA Ş Vekili : Av. Arsin DEM İR I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sonucu zarara u ğran ıldığından bahisle aç ılan davada hükmedilen maddi ve manevi tazminat miktarlar ının yetersiz olmas ı nedeniyle maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Birinci ba şvurucu, hamileli ğinin 5. haftas ında T. Özel Hastanesine müracaat ederek bebe ğinin al ınmas ı yönünde talepte bulunmu ş ve 2/7/2014 tarihinde yap ılan kürtaj sonucunda ayn ı gün taburcu edilmi ştir. 14/7/2014 tarihinde bulant ı ve kusma şikâyetleri nedeniyle ayn ı kuruma ait farkl ı bir t ıp merkezine müracaat eden birinci ba şvurucuya yap ılan endoskopi sonucunda reflü ve ülser tan ısı konularak ilaç tedavisi ile taburcu olmas ına karar verilmiştir. 3. 5/8/2014 tarihinde kusma şikâyetlerinin devam etmesi nedeniyle gitti ği özel hastanedeki ultrasonda birinci ba şvurucunun kürtaj i şleminin ba şarıya ulaşmad ığı, bebeğin 9 hafta 2 günlük oldu ğu belirlenmi ştir. Muayene sonucunda gebeli ği sonland ırmak için yeniden müdahalede bulunulabilece ği bildirilen ba şvurucular bir t ıbbi müdahale olmaks ızın özel hastaneden ayr ılm ıştır. 4. Bunun üzerine ertesi gün Ş. Üniversitesi Hastanesine (Üniversite Hastanesi) müracaat eden birinci ba şvurucunun ultrasonunda bebe ğin 10 hafta 3 günlük oldu ğu, başvurucunun ya şına, endoskopi s ıras ında ald ığı anestezi ve ilaçlara bak ıldığında bebeğin olumsuz etkilenme ihtimali bulundu ğundan gebeli ğin kürtaj ile sonland ırabileceği bildirilmi ş ve başvurucular ın gebeliğin devam ını istedikleri anla şılm ıştır. Gebelik sürecinde bebe ğin kalbinde delik bulundu ğu, bu durumun ilerleyen haftalarda kendili ğinden düzelebilece ği belirlenmi ş olup başvurucular ın k ızı 24/2/2015 tarihinde dünyaya gelmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 35. Başvurucular; kürtaj i şleminin ba şarılı olmamas ının t ıbbi müdahaledeki hatadan kaynakland ığını, gebelikten habersiz olduklar ı dönemde birinci ba şvurucunun farkl ı ilaçlar da kulland ığını, 10 haftal ık yasal sürenin geçmesi nedeniyle gebeli ğin devam ı karar ını ald ıklar ını, bu süreçte maddi ve manevi olarak y ıprand ıklar ı gibi bebeklerinin kalbinin delik olmas ının da bu ma ğduriyeti art ırdığını belirterek birinci ba şvurucu için 200.000 TL, ikinci başvurucu için 100.000 TL manevi tazminat ile bebe ğin bak ım masraflar ı ve tedavi giderlerinin devam etti ğini belirterek fazlaya ili şkin k ısım sakl ı kalmak kayd ıyla 1.000 T L maddi tazminat ödenmesine karar verilmesi talebiyle dava açm ıştır. 6.İzmir 5. Tüketici Mahkemesinde (Mahkeme) yap ılan yarg ılamada bilirkişi raporu al ınmas ına karar verilmi ştir. Raporda; birinci ba şvurucuya yap ılan kürtaj ameliyat ından bir hafta sonra kontrole gelmesi gerekti ği bildirilmesine kar şın başvurucunun bu kontrole gelmedi ği, gebelik için yasal süre geçtikten sonra da gerekli prosedürün tamamlanmas ı ile gebeli ğin sonland ırılabileceği yönünde ba şvuruculara bilgi verildi ği, yaşanan süreç ile bebe ğin kalbinde delik olmas ı aras ında bir ba ğlant ı bulunmad ığı belirtilerek olayda özen kusuru veya t ıbbi hata olmad ığı belirtilmi ştir. Başvurucular bilirki şi raporuna itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde; kürtaj i şleminin t ıp kurallar ına uygun yap ılmad ığı, epikriz raporlar ı aras ında bebe ğin kaç haftal ık olduğuna ilişkin çelişki bulundu ğu, ayr ıca kürtaj işleminden önce kendilerine bu i şlemin olas ı sonuçlar ı hakk ında detayl ı bilgi verilmedi ği belirtilmiştir. 7. Mahkemece, itirazlar kapsam ında farkl ı bir bilirki şi heyetinden rapor al ınmas ına karar verilmi ştir. 10/11/2016 tarihli raporda; özel hastanede yap ılan kürtaj i şleminde t ıp kurallar ına uyuldu ğu, gerekli mesleki dikkat ve özenin gösterildi ği, buna ra ğmen gebeli ğin devam etmesi şeklinde bir komplikasyon geli ştiği kanaatine var ıldığı, gerek kürtaj i şlemi sıras ında gerekse daha sonraki süreçte yap ılan tedavilerde de herhangi bir t ıp hatas ı veya kusurunun tespit edilemedi ği bildirilmi ştir. 8. Mahkeme, bilirki şi raporlar ında yer alan teknik tespitler ile ula şılan sonucun uygun oldu ğunu belirterek 29/12/2016 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, iki bilirki şi raporunda da t ıbbi müdahalenin bir hata içermedi ğinin ve atf ı kabil kusur bulunmad ığının tespit edildi ği belirtilmi ştir. Başvurucular, karar ın kald ırılarak davan ın kabulüne karar verilmesi talebiyle istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. İstinaf dilekçesinde; karara esas al ınan raporlar ın eksik ve şüpheli oldu ğu, ayd ınlat ılm ış onam formunda gebeli ğin devam edebilece ğine dair hiçbir bilgi bulunmad ığı ileri sürülmü ştür. 9.İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (Daire), 24/4/2017 tarihinde davan ın maddi ve manevi tazminat istemleri yönünden k ısmen kabulüne; 419 TL maddi tazminat ın dava tarihinden itibaren, her bir ba şvurucu için belirlenen 5.000 TL manevi tazminat ın da 2/7/2014 tarihinden itibaren i şleyecek yasal faiziyle birlikte başvuruculara ödenmesine karar vermi ştir. Gerekçede; gebeli ğin sonland ırılmamas ında ve çocu ğun doğmas ında daval ılar ın kusurunun bulunmad ığı kanaatine var ıldığı ancak dosyada kürtaj işlemi yap ılmas ına rağmen bebe ğin al ınamama riskinin bulundu ğu, kürtaj i şleminin her zaman ba şarılı olamayaca ğına dair bilgi ve belge bulunmad ığı, kürtaj öncesinde düzenlenen belgenin bütün cerrahi tedavilere uygulanan ve genel ifadeler içeren matbu bir belge oldu ğu ifade edilmi ştir. Başvurucular ile daval ılar ın temyiz talebi, Dairenin karar ında bozulmas ını gerektiren bir nedenin bulunmad ığı gerekçesiyle Yarg ıtay 13. Hukuk Dairesinin 15/10/2019 tarihli karar ıyla reddedilerek karar onanm ıştır. Başvurucular bu kez karar düzeltme talebinde bulunmuş, an ılan talep -bireysel ba şvuru tarihinden sonra- 2/7/2020 tarihinde reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 410. Başvurucular nihai hükmü 30/12/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 30/1/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvurular süresi içinde yap ılm ıştır. 11. 2020/29157 numaral ı başvurunun 2020/4909 numaral ı başvuru ile birleştirilmesine Komisyonca karar verilmi ştir. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 12. Başvurucular hekim hatas ının sonucunda istemedikleri hâlde bebek sahibi olduklar ını, doğumdan k ısa süre önce bebeklerinin kalbinde delik oldu ğunu öğrendiklerini, maddi ve manevi olarak zor günler geçirdiklerini belirtmi ştir. An ılan mağduriyetlere kar şın Dairenin her bir ba şvurucu için belirledi ği 5.000 TL manevi tazminat ın ac ı ve ızdıraplar ını telafi etmekten çok uzak oldu ğunu ifade eden ba şvurucular, bebeklerinin 22 ya şına kadar tüm masraflar ını karşılamak durumunda kalmalar ı nedeniyle bu giderlerin de ödenmesi gerektiğini ifade ederek maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının, mülkiyet hakk ının ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. 13. Başvurucular ın iddialar ı maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 15. Kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak ad ına adli ve idari yarg ıda aç ılacak tazminat davalar ının makul derecede dikkatli ve özenli inceleme şart ını yerine getirmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ili şkin yürüttükleri yarg ılamalarda Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ının ya da ne ölçüde yapt ıklar ının da Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira derece mahkemelerinin bu konuda gösterdi ği hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya ç ıkabilecek benzer hak ihlallerinin önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Yasin Ç ıldır, B. No: 2013/8147, 14/4/2016, 57; Tevfik Gayretli, B. No: 2014/18266, 25/1/2018, 32). 16. Diğer taraftan belirtmek gerekir ki olaylar ın oluşumuna ili şkin delillerin değerlendirilmesi öncelikle idari ve yarg ısal makamlar ın ödevidir. Ayn ı şekilde ba şvuru dosyas ında bulunan t ıbbi bilgi ve belgelerden hareketle bilirki şilerin vard ığı sonuçlar ın doğruluğu hakk ında fikir yürütmek Anayasa Mahkemesinin görevi de ğildir ( Mehme t Çolakoğlu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018, 47). Ancak maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ı kapsam ında yerine getirmek zorunda oldu ğu usul yükümlülüklerinin somut olayda yerine getirilip getirilmedi ğinin nesnel bir şekilde değerlendirilmesi için ilgili anayasal kurallar ba ğlam ında derece mahkemelerinin kendilerine tan ınm ış takdir yetkileri çerçevesinde hareket edip etmediklerinin denetlenmesi gerekir. Bu ba ğlamda müdahaleyi hakl ı göstermek için öne sürülen gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığı incelenmelidir (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 44). Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 517. Ayr ıca t ıbbi müdahaleden önce ki şinin gerekti ği şekilde bilgilendirilerek rızas ının al ınmamas ı, maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlaline sebep olabilir. İstisnai hâller d ışında t ıbbi müdahale, ilgili ki şinin ancak bilgilendirilip r ızas ı alındıktan sonra yap ılabilir. Hastalar ın durumun fark ında olarak karar verebilmelerini sağlamak için uygulanmas ı düşünülen tedavi ve bununla ba ğlant ılı riskler hakk ında kendilerine bilgi verilmi ş olmal ıdır. Bunun yan ı sıra yap ılan bilgilendirme ile t ıbbi müdahale aras ında hastan ın sağlıklı bir kanaate varmas ını sağlayacak kadar uygun bir zaman aral ığı bırak ılm ış olmal ıdır (Ahmet Acartürk , B. No: 2013/2084, 15/10/2015 , 56). 18. Başvurucular ın şikâyetlerinin özü, kürtaj i şlemini gerçekle ştiren hekimin t ıbbi müdahalesinin hatal ı olmas ı, gerekli mesleki özeni göstermemesinin bir sonucu olarak gebeliğin devam etmesi ve bu i şlemin her zaman ba şarıya ulaşamayacağı konusunda ayd ınlat ılm ış onam ının al ınmamas ı nedenleriyle istemedikleri hâlde bebek sahibi olmalar ına ilişkindir. 19. Mahkemece somut olaya konu t ıbbi müdahaleyle ilgili olarak iki ayr ı heyet raporu al ındığı, her iki raporun da Kad ın Hastal ıklar ı ve Doğum Ana Bilim Dal ında uzman üç öğretim üyesince düzenlendi ği görülmü ştür. Söz konusu raporlar ın taraflar ın iddialar ının ve süreçte al ınan birçok t ıbbi belge ile raporun incelenmesi suretiyle düzenlendi ği ve sonuç olarak birinci ba şvurucuya uygulanan t ıbbi müdahalenin t ıp kurallar ına uygun oldu ğu yönünde görü ş bildirdiği ve Mahkemenin bu raporlardaki teknik aç ıklamalar ı dikkate alarak davan ın reddine karar verdi ği anlaşılmaktad ır. Buna göre hekim kusurunun bulundu ğuna ilişkin iddia yönünden yap ılan yarg ılamada yeterli somut bulgu ve tespitlere yer verilerek başvurucular ın iddialar ının bu yönüyle ayr ıntılı bir biçimde tart ışıldığı ve karşıland ığı söylenebilir. 20. Öte yandan somut olayda, ameliyat öncesinde düzenlenen belgenin bütün cerrahi tedavilere uygulanan ve genel ifadeler içeren matbu bir belge oldu ğu, başvurucular ın cerrahi yöntem konusunda yeterli şekilde bilgilendirilmedikleri ve kar şılaşabilecekleri riskle r konusunda ayd ınlat ılmad ıklar ı derece mahkemelerince tespit edilerek başvuruculara toplamda 419 TL maddi ve her bir ba şvurucu için 5.000 TL olmak üzere toplam 10.000 T L manevi tazminat ödenmesine karar verilmi ştir. Buna göre daval ılar ın ayd ınlat ılm ış rızan ın doğru şekilde al ınmamas ı nedeniyle kusurunun bulundu ğu derece mahkemelerinin kararlar ıyla ortaya konuldu ğundan bu hususta herhangi bir tart ışma bulunmamaktad ır. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı inceleme, daval ılar ın kusurunun giderilmesi amac ıyla başvuruculara ödenen maddi ve manevi tazminat miktarlar ı dikkate al ınarak başvuruculara yeterli bir giderim sa ğlan ıp sağlanmad ığı ile s ınırlı olacakt ır. 21. Buradan hareketle, Daire taraf ından maddi zararlar ın tespiti ve hesaplanmas ı konusunda gerekli ara ştırma ve incelemenin yap ıldığı, dosyadaki bilgi ve belgeler dikkate alınarak maddi tazminat miktar ının belirlendi ği görülmektedir. Maddi tazminat ın nas ıl hesaplanaca ğı konusu hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin bir mesele olarak derece mahkemelerinin takdirindedir. Bariz takdir hatas ı veya keyfîlik içermedikçe Anayasa Mahkemesinin derece mahkemesinin bu takdirine müdahale etmesi mümkün de ğildir. Dairenin tazminat ın hesaplanmas ına ilişkin yorumunun keyfî veya bariz takdir hatas ı içerdiği hususunda herhangi bir kanaate ula şılamam ıştır. Dolay ısıyla maddi tazminat yönünden aç ık bir ihlal bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Aypan, B. No: 2016/4868, 30/9/2020, 50). Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 622. Buna kar şın her bir ba şvurucu için 5.000 TL olmak üzere toplam 10.000 T L manevi tazminat tutar ı ile davan ın koşullar ı ve başvurucular ın uğrad ığı zararlar aras ında aç ık bir orant ısızlık bulundu ğu değerlendirilmektedir. Zira 2/7/2014 tarihli kürtaj i şleminin akabinde birinci ba şvurucunun birçok kez sa ğlık kuruluşlar ından t ıbbi destek ald ığı, kürtaj ın başarıya ulaşmayabilece ğini bilmemesi nedeniyle gebeli ğinin devam ı sıras ında farkl ı ilaçlar kulland ığı ve endoskopi yapt ırdığı anlaşılm ıştır. Üstelik ba şvurucular ın gebeliğin devam ettiğini öğrendikleri s ırada bebe ğin daha da büyüdü ğü dikkate al ındığında kürtaj i şlemini n getirdiği manevi yükün artt ığı da ortadad ır. Bu sebeplerle hükmedilen manevi tazminat miktar ının tazminat hakk ının özünü zay ıflatacak kadar dü şük olduğu görülmektedir. Söz konusu miktar Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda belirledi ği tazminat miktar ına göre de oldukça dü şüktür. 23. Sonuç olarak ba şvurucular ın mağduriyetine ili şkin yeterli giderimin sağlanamad ığı başvuruya konu davada verilen karar ın ihlalin giderilmesi bak ımından yetersiz olduğu değerlendirildi ğinden ba şvurucular ın maddi ve manevi varl ığının korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ı bak ımından devletin pozitif yükümlülü ğünün yerine getirildi ği söylenemeyecektir. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa n ın 17. maddesinin birinci fıkras ında güvence alt ına al ınan maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 25. Başvurucular; ihlalin tespitine ve birinci ba şvurucu yönünden 200.000 TL, ikinci başvurucu yönünden 100.000 TL manevi tazminat ile miktar belirtmeksizin maddi tazminat talebinde bulunmu ştur. 26. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 27.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/4909 Karar Tarihi : 5/9/2023 7B. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında güvence alt ına al ınan maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesine (E.2017/583, K.2017/605) iletilmek üzere İzmir 5. Tüketici Mahkemesine (E.2015/1452, K.2016/2295) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 893,80 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.793,80 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 5/9/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.