REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-65 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-57/1470 -527 Karar Tarihi : 17.11.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10 Reşit GÜRPINAR , Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Nur Seda KÖKTÜRK, Esma TEMEL C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Fatih YIKILMAZ D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Xerox Büro Araçları Ticaret
REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-65 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-57/1470 -527 Karar Tarihi : 17.11.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10 Reşit GÜRPINAR , Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Nur Seda KÖKTÜRK, Esma TEMEL C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Fatih YIKILMAZ D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş. Kasap Sokak Konak Azer İşhanı No:12 34394 20 Esentepe/İstanbul E. DOSYA KONUSU: Xerox marka yazıcılar ve kartuşlardaki çip uygulamasından dolayı diğer kartuş üreticisi teşebbüslerin bu marka yazıcı için kartuş üretemediği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle ; Xerox marka yazıcılar ve kartuşlardaki çip uygulamasından dolayı diğer kartuş üreticisi teşebbüslerin bu marka yazıcı için kartuş üretemediği iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.02.2011 tarih ve 1158 sayı ile intikal eden başvuru lar üzerine hazırlanan 22.07.2011 tarih ve 2011 -2-65/İİ-11-403.ET sayılı İlk İnceleme R aporu 03.08.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşül erek, 11-44/981 -M sayı 30 ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 01.11.2011 tarih ve 2011 -2- 65/ÖA-11-390.NSK sayılı Önaraştırma Raporu, 04.11.2011 tarih ve REK.0.16.00.00 - 110.02.02/651 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11 -57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir . I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgiler 40 Önaraştırma kapsamında bilgi talep edilmesi üzerine Xerox Büro Araçları A.Ş. (Xerox) tarafından gönderilen yazıda ; - Xerox un piyasada halen satılan 50 nin üzerinde modelinin toner kartuşlarında çip bulunduğu, 11-57/1470 -527 2 - Xerox markalı yazıcıların kartuşlarında bulunan çipin; i) o kartuşun ilgili yazıcıya ait olup olmadığının tespiti, ii) kartuş ömürlerinin yazıcı tarafından takibi ve kullanıcının buna göre uyarılması ve iii) uzaktan yönetilebilen yazıcılarda kartuş seviyelerinin rapor edilmesi gibi farklı amaçlarla kullanıldığı, - Piyasada bu lunan rakiplerinden HP, Samsung, OKI, Epson, Lexmark, Philips, Sagem, Utax, Sharp, Develop, Olivetti gibi üreticilerin de birçok yazıcı 50 modellerinin kartuşlarında çip bulundurdukları, - Çipli kartuşun teknik olarak tekrar kullanılmasının mümkün olduğu, zira bu tip dolum işlemi gerçekleştirenlerin çipi resetleyebildiği veya çipi yenisi ile değiştir ebildiği, - Yazıcısında çipli kartuş bulunan bir kullanıcının, söz konusu kartuşun bitmesi durumunda; i) yeni bir orijinal kartuş satın alabileceği, ii) pazarda çeşit li yazıcı modellerine uyduğu belirtilen uyumlu tip kartuşlardan satın alabileceği veya iii) mevcut kartuşunu (çipi resetlemek/yenisiyle değiştirmek yoluyla) doldurtabileceği, - Orijinal kartuş kullanmanın yüksek kalite ve baskı performansını sağlayacağı , ancak bitmiş kartuşun tekrar doldurulması gibi yolların bazı riskleri de beraberinde 60 getirdiği, - Bu şekilde çipi n resetle nerek, kartuş un yeniden doldurularak orijinal kartuş satın almaya göre daha düşük bedel sağlansa da, bunun çıktı kalitesinin bozuk olması, cihazın tahribat görmesi gibi sonuçlara yol açabildiği belirtilmektedir. I.2. Değerlendirme Dosya konusu başvuruda esa s olarak, Xerox marka yazıcılarda kullanılan kartuşlardaki çip uygulamasından dolayı diğer kartuş üreticisi teşebbüslerin bu marka yazıc ı için kartuş üretemediği iddia edilmektedir . İddia konusu davranış tek taraflı olarak gerçekleştirilmesi nedeniyle söz konusu eylem Xerox un hâkim durumda olması halinde, 70 ancak bir kötüye kullanma iddiası kapsamında incelene bilecektir. Bu nedenle, öncelik le Xerox un tanımlanacak ilgili ürün pazarında hâkim durumda olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. I.2.1. İlgili Pazar Yazıcı gibi ürünlerin içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, birinc il veya öncül pazarlar olarak; yedek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım -onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise ik incil veya ardıl pazarlar olarak tanımlanmaktadır. Ardıl pazarların varlığı durumunda , rekabet hukuku kapsamında 80 yapılacak bir değerlendirmede ilgili ürün pazarına ilişkin varılabilecek sonuçlar şu şekilde sıralanmaktadır: i) Birincil ürün ve ikincil ür ünlerin birlikte yer aldığı sistem pazarı, ii) Birincil pazarda yer alan tüm markalara ait yedek parça , sarf malzemesi veya servisin yer aldığı bütüncül ardıl pazar, iii) Herhangi bir markaya ait yedek parça , sarf malzemesi veya teknik servis, bakım - onarım hizmetinin yer aldığı marka -spesifik ardıl pazar. 11-57/1470 -527 3 Dosya kapsamında , kesin bir pazar tanımına gidilme mekle birlikte, ilgili ürün pazarının, en dar haliyle, Xerox markalı yazıcılarda kullanılan sarf malzemesi (veya kartuş/toner) pazarı olduğu varsayıl mıştır . 90 I.2.2. Hâkim Durum Değerlendirmesi Ardıl pazarlar için yapılacak bir hâkim durum analizi ile ilgili olarak Avrupa Birliği Komisyonu, 25. Rekabet Politikası Raporu nda satış sonrası ürün/hizmet pazarlarında pazar gücü değerlendirilirken, bu iki pazar aras ındaki bağlantının göz önünde bulundurulmasının ve olay bazında analiz yapılmasının gerekli olduğunu ifade etmiştir. Rapor da, b u çerçevede değerlendirmeye alınması gereken başlıca unsurlar, öncül piyasadaki ürünün fiyatı ve ömrü , ardıl piyasalardaki fiyatlarda şeffaflık, bu piyasalardaki ürün fiyatlarının, ana ürünün fiyatına oranı ve bütün bu bilgileri elde etme sürecinde katlanılan maliyetlerin yüksekliği olarak ortaya kon ulmuştur. Paralel şekilde, bahse konu unsurlar çerçeve sinde yapılan değerlendirme sonucunda 100 15.05.2008 tarih, 08-33/417 -143 sayılı kararında Rekabet Kurulu1; - Şikâyetçinin almış olduğu yazıcının ve kullanmak istediği tonerin fiyatı arasında yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonom ik ömrü süresince kullanılacak tonerin toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine oranının yüksek olduğu, Toner fiyatlar ına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu, Toner fiyatlar ının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir maliyetin söz konusu olmadığı anlaşıldığından, yazıcı pazarında Xerox un pazar payı da göz önüne alınarak, Xerox firması için yazıcı ve toner pazarlarında hâkim durum tespitinin yapılamayacağı na hükmetmiştir. 110 Dosya konusu başvuru kapsamında da yazıcı ile kartuş arasındaki d üşük fiyat farkı ile toplam toner maliyetinin yazıcı maliyetine oranının yüksek olması gibi hususların geçerliliğini koruduğu görülmektedir. Ayrıca kartuş fiyatlarına ilişkin bilgilerin ulaşılabilir olduğu, yazıcılar arası geçiş maliyetlerinin yüksek olmad ığı ve bu sebeple yazıcı değiştirmenin mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Tüm bu unsurların, Xerox un Xerox markalı yazıcılarda kullanılan sarf malzemesi (veya kartuş/toner) pazarı nda yazıcı pazarından bağımsız bir şekilde fiyatları arttıramayacağının ve dolay ısıyla söz konusu pazarda hâkim durumda olamayacağının birer göstergesi olduğu kanaatine varılmıştır . Bu noktada , yazıcı pazarındaki rekabetin seviyesi ni görebilmek açısından pazar payları na2 bakılması yararlı olacaktır: 120 1 12.01.2010 tarih ve 10 -04/38 -18 sayılı kararda da benzer şekilde; g erek yedek parça ve sarf malzemesi fiyatları , gerekse servis/bakım -onarım bedellerinin yazıc ı fiyatına oranla yüksek olduğu; HP markalı yazıcıların teknik servisine ilişkin bilgilerin ulaşılabilir olduğu; HP markalı yazıcılara ait tekni k servis/bakım onarım hizmetinin fiyatının artması durumunda başka markalı bir yazıcıya geçişte ciddi maliyetler in söz konusu olmadığı; ikincil ürün ve hizmetlerde fiyatlarda artış yaşanması durumunda farklı marka bir yazıcıya geçişin yaşanmasının mümkün olduğu ifade edilmiş, ayrıca HP nin yazıcı pazarındaki konumu i le (bağımsız servislerden kaynaklı) ikincil pazard aki rekabetin seviyesi gibi unsurlar da göz önüne alınarak, HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarında HP nin hakim durumda olduğuna dair bir tespit yapılamayacağına karar verilmiştir. 2 Xerox tarafından iletilen ve bağımsız bir araş tırma şi rketine yaptırılan araştırmadan yararlanılmıştır. 11-57/1470 -527 4 Tablo 1: Mono Yazıcılar (A4+A3) Pazarı 2010 Yılı Satış Adedi Bazında Pazar Payları Üretici Pazar Payı (%) HP ( ..) Samsung ( ..) Canon ( ..) Brother ( ..) Xerox ( ..) Lexmark ( ..) Epson ( ..) OKI ( ..) Kyocera Mita ( ..) Konica Minolta ( ..) Nashuatec ( ..) Utax ( ..) Rex R otary ( ..) Toplam 100,0 Tablo 2: Renkli Yazıcılar (A4) Pazarı 2010 Yılı Satış Adedi Bazında Pazar Payları Üretici Pazar Payı (%) HP ( ..) Samsung ( ..) Canon ( ..) Xerox ( ..) Epson ( ..) OKI ( ..) Lexmark ( ..) Brother ( ..) Kyocera Mita ( ..) Konica Minolta ( ..) Rex Rotary ( ..) Develop ( ..) Toplam 100,0 Tablo 3: Mono Lazer Yazıcılar (A4 MFP) Pazarı 2010 Yılı Satış Adedi Bazında Pazar Payları Üretici Pazar Payı (%) Samsung ( ..) HP ( ..) Canon ( ..) Brother ( ..) Xerox ( ..) Lexmark ( ..) Kyocera Mita ( ..) Rex Rotary ( ..) Utax ( ..) OKI ( ..) Panasonic ( ..) Olivetti ( ..) Konica Minolta ( ..) Ricoh ( ..) Nashuatec ( ..) Develop ( ..) Sagem ( ..) İnfotec ( ..) Sharp ( ..) Toplam 100,0 Yazıcı pazarında, genel olarak, çok sayıda uluslararası firma faaliyet göstermektedir. Xerox un yukarıda yer alan üç alt pazarda da payının düşük olduğu, bu pazarlarda kendisinden yüksek pazar gücüne sahip 3 -4 teşebbüs bulunduğu anlaşılmaktadır. 130 11-57/1470 -527 5 Bu noktada birincil ürün olan yazıcı pazarının yanı sıra ardıl pazar olan Xerox markalı yazıcılarda kullanılan toner/kartuş pazarı da değerlendirilm iştir. Yapılan incelemede iddia konusu çip uygulamasına rağmen (resetleme veya yeni çip ile) kartuş dolumu ve/veya muadil toner kullanımı yolu yla, yazıcılarda orijinali haricinde kartuş kullanılabildiği, bu bağlamda Xerox markalı yazıcılarda kullanılabilen kartuşların Xerox dışındaki kaynaklardan temin edilebildiği ve bu şekilde faaliyet gösteren çok sayıda firma olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca , çipli kartuş uygulamasının yalnızca Xerox ürünleri bakımından değil, sektörde yer alan diğer bazı rakip firmalar açısından da geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yer alan bilgiler ışığında , Xerox markalı yazıcılarda kullanılan sarf malzemeleri 140 (veya kartuş/toner) pazarında Xerox un hâkim durumda olduğuna dair bir tespit yapılamayacağı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, d osya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca s oruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayet in reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 150