TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR S .B. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/19758) Karar Tarihi: 2/12/2020 R.G. Tarih ve Sayı: 19/2/2021-31400 Başvuru Numarası : 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucu : S.B. Vekili : Av. Abdulhalim YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yaşamına ya da maddi ve manevi bütünlü
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR S .B. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/19758) Karar Tarihi: 2/12/2020 R.G. Tarih ve Sayı: 19/2/2021-31400 Başvuru Numarası : 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucu : S.B. Vekili : Av. Abdulhalim YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yaşamına ya da maddi ve manevi bütünlü ğüne yönelik risk buluna n ülkeye s ınır d ışı edilme işlemine kar şı açılan davada adli yard ım talebinin reddedilerek davanın incelenmemesi nedeniyle kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olan etkili ba şvuru hakkının ihlal edildi ği iddiası na ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/4/2017 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca ba şvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmiştir. 6. Bölüm Ba şkanı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmasına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. Başvuru Numarası : 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Çeçen uyruklu ve Rusya Federasyonu (Dağıstan Cumhuriyeti) vatanda şı olan başvurucu, kendisine ve ailesine yönelik bask ılar nedeniyle 2013 y ılında Türkiye'ye yasal yollardan giri ş yapmıştır. 10. Yasal ikamet izni almak için müracaat etti ği İstanbul İl Emniyet Müdürlü ğünde başvurucu gözalt ına al ınmış ve 14/1/2015 tarihinde hakk ında sınır d ışı etme karar ı verilmiştir. 11. Başvurucu anılan karar ın iptali için 13/2/2015 tarihinde İstanbul 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Başvurucu dilekçesinde; dinî inaçlar ı ve siyasi düşünceleri nedeniyle ülkesini terk etmek zorunda kald ığını, Türkiye'de çal ışma izni olmad ığını, bir i şi veya geliri bulunmad ığını beyan etmi ştir. 12. Mahkeme 19/2/2015 tarihinde Türkiye ile Rusya aras ında ikili yard ım anlaşması olmad ığı gerekçesiyle adli yard ım talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucunun yaptığı itiraz da adli yard ım talebinin kabul edilmesi için gerekli şartlar ın gerçekle şmediği gerekçesiyle İstanbul 2. İdare Mahkemesi tarafından reddedilmi ştir. 13. Mahkeme, söz konusu kararlara istinaden harç ve yarg ılama giderlerinin otu z gün içinde ödenmesine ili şkin yazıyı başvurucuya göndermi şse de başvurucu söz konusu ödemeyi yapt ığına dair makbuzu Mahkemeye teslim etmemi ştir. 14. Mahkeme, verilen süre içinde harç ve posta giderlerinin yat ırılmamas ı nedeniyle davanın aç ılmam ış sayılmasına 2/6/2015 tarihinde karar vermi ştir. 15. Söz konusu karar, adli yardım talepli olarak başvurucu taraf ından temyiz edilmiştir. Danıştay Onuncu Dairesi (Daire) adli yard ım koşullar ının gerçekle şmediği gerekçesiyle talebi reddetmi ş, temyiz incelemesi için harç ve giderlerin on be ş gün içinde yatırılması gerektiğini başvurucuya bildirmi ştir. 16. Başvurucunun ödeme yapmamas ı üzerine Daire, dosya hakk ında kararın temyiz edilmemi ş sayılmasına 25/1/2016 tarihinde karar vermi ştir. 17. Başvurucu anılan karara kar şı adli yard ım talepli olarak karar düzeltme başvurusu yapmıştır. Başvurucu, Dairenin yak ın zamanda verdi ği çok say ıda kararda -Rusya vatandaşı ve yoksul olması nedeniyle- adli yard ım taleplerinin kabul edilmesi gerekti ğinden bahisle adli yard ım talebi reddedilen ki şiler hakk ında verilen yerel mahkeme kararlar ını bozduğunu belirtmi ş ve ilgili ilamlar ı ibraz etmi ştir. 18. Daire 21/9/2016 tarihli karar ı ile adli yard ım talebini reddederek harçlar ın tamamlanmas ına karar vermi ştir. 19. Başvurucu, maddi durumunun söz konusu ödemeleri yapmaya imkân vermediğini belirterek giderlerin adli yard ım ödeneğinden karşılanmas ını talep etmi ştir. Başvuru Numarası : 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 420. Daire, karar düzeltme masraflar ının yat ırılmam ış olması nedeniyle kara r düzeltme talebinde bulunulmam ış sayılmasına 8/12/2016 tarihinde karar vermi ştir. 21. Anılan karar ın başvurucuya 8/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmesi üzerine başvurucu 7/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal ve Uluslararası Hukuk 22. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ında ulusal ve uluslararası mevzuata ayrıntılı olar ak y er verilmi ştir. Somut olayda ilgili kararlarda belirtilen mevzuat hükümler i çerçevesinde de ğerlendirme yap ılmıştır (A.A. ve A.A. [GK], B . No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38 ). B. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Uygulaması 23. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin sınır d ışı kararının uygulanmas ı hâlinde yaşam hakk ı ile kötü muamele yasa ğının ihlal edilece ğine ilişkin şikâyetler ve bu bağlamd a etkili başvuru hakkının ihlal edildi ği iddialar ıyla ilgili içtihatlar ı için bkz. Yusuf Ahme d Abdelazım Elsayad, B. No: 2016/5604, 24/5/2018, 38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 2/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddiaları 25. Başvurucu; Rusya'ya sınır d ışı edildiği takdirde mensup oldu ğu etnik köken nedeniyle ya şam hakk ının tehlikeye girece ğini veya i şkence ve kötü muameleye maruz kalacağını, s ınır d ışı işleminin iptali için açm ış olduğu davada adli yard ım taleplerinin ba ştan beri reddedilmesi nedeniyle davan ın esasına ili şkin bir değerlendirme yap ılamad ığını, 13/2/2015 tarihinde vermi ş olduğu dilekçe ile ba şlayan dava sürecinin 7/3/2017 tarihinde sonuçlandığını, aynı hususta yapılan çok say ıdaki temyiz ba şvurusunda Dairenin yerel mahkeme kararlar ını bozduğunu, bu nedenle etkili bir yarg ısal yoldan yararlanamad ığını beyan ederek Anayasa'n ın 17. ve 36. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ı, işkence ve eziyet yasa ğı, adil yarg ılanma ve bu haklarla ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili ba şvuru hakkının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 26. Anayasa nın " Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar başlıklı 17. maddesinin birinci ve üçüncü f ıkralar ı şöyledir: Herkes, yaşama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. ... Başvuru Numaras ı: 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 5Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz. 27. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir: Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engeller i kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 28. Anayasa n ın "Temel hak ve hürriyetlerin korunmas ı" kenar başlıklı 40. maddesi şöyledir: "Anayasa ile tan ınm ış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden ba şvurma imkân ının sağlanmas ını isteme hakk ına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili ki şilerin hangi kanun yollar ı ve mercilere ba şvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundad ır. Kişinin, resmî görevliler taraf ından vâki haks ız işlemler sonucu u ğrad ığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakk ı sakl ıdır." 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesi hâlinde yaşam ının ya da özgürlü ğünün tehlikeye dü şeceğine ilişkin iddialar ı Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı, s ınır d ışı etme karar ının iptali için aç ılan dava ile bu davan ın yarg ısal incelemelerinin yap ıldığı diğer yarg ısal süreçlerin tamam ında harç ve posta giderlerini ödeyememesi ve adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle ileri sürdü ğü şikâyetler Anayasa'n ın 17. maddesiyle ba ğlant ılı olarak 40. maddesi kapsam ında görülmüştür. Somut olayda öncelikli olarak etkili ba şvuru hakk ı bak ımından bir inceleme yap ılacakt ır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 31. Anayasa'n ın 40. maddesinde, anayasal haklar ı ihlal edilen herkesin yetkili makama geciktirilmeden ba şvurma imkân ının sağlanmas ını isteme hakk ı (etkili ba şvuru hakk ı) güvence alt ına al ınm ıştır. Ayr ıca kötü muamele yasa ğının güvence alt ına al ındığı Anayasa'n ın 17. maddesinde, hakk ında s ınır d ışı karar ı verilen bir yabanc ıya bu karara kar şı etkili bir şekilde karşı çıkma imkân ı sağlanmaktad ır (A.A. ve A.A. , 60). Başvuru Numaras ı: 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 632. Başvuru konusu olayda, Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan bir hakk ı ihlal edilen yabanc ının adli yard ım talebinin kabul edilmemesine ba ğlı olarak davan ın esas ının incelenememesin Anayasa'n ın 40. maddesine ayk ırı olduğu iddia edilmektedir. Başvurucunun iddialar ının bir bütün olarak de ğerlendirilmesi neticesinde Anayasa'n ın 17. ve 40. maddelerinde yer alan ilkeler ışığında esas yönünden yap ılacak incelemede değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 33. Yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden ç ıkar ılmalar ına ilişkin konular ı devletlerin egemenlik yetkisi kapsam ında kalmakta olup bu hususta devletin yabanc ılar ı ülkeye kabul etmekte veya ülkeden s ınır d ışı etmekte takdir yetkisinin bulundu ğu kuşkusuzdur ( A.A. ve A.A. , 54). 34. Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında kimseye i şkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan cezaya veya muameleye tab i tutulamayaca ğı ilkesi ve yasa ğıyla korunan haklar ın gerçek anlamda güvence alt ına alındığından bahsedilebilmesi için devletin kötü muamelede bulunmamas ı yeterli olmay ıp ayn ı zamanda bireyleri, kendi görevlilerinin ve üçüncü ki şilerin kötü muamele oluşturabilecek eylemlerine kar şı korumas ı da gerekmektedir ( A.A. ve A.A. , 57). 35. Anayasa'n ın 5., 16. ve 17. maddeleri uluslararas ı hukuk ve özellikle de Türkiye'nin taraf oldu ğu Cenevre Sözle şmesi'nin ilgili hükümleri ile birlikte yorumland ığında devletin egemenlik yetkisi alan ında olup gönderildikleri ülkede kötü muameleye maruz kalabilecek yabanc ılar ın da maddi ve manevi varl ıklar ına yönelik risklere kar şı korunmalar ının devletin pozitif yükümlülükleri aras ında yer ald ığının kabulü gerekir. An ılan pozitif yükümlülük kapsam ında, s ınır d ışı edilecek ki şiye ülkesinde kar şılaşabileceği risklere karşı gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabilmesi için s ınır d ışı karar ına karşı etkili bir karşı çıkma imkân ı tan ınmas ı gerekir. Aksi hâlde s ınır d ışı edildiğinde kötü muameleye maruz kalma riski alt ında olduğunu iddia eden ve bu iddias ını delillendirme konusunda devlete göre daha k ısıtlı imkânlara sahip olan yabanc ıya gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabildiğinden bahsetmek mümkün olmayacakt ır (A.A. ve A.A. , 59, 60). 36. Dolay ısıyla kötü muameleye kar şı koruma pozitif yükümlülü ğünün -an ılan yasağın korudu ğu haklar ın doğası gereği- hakk ında s ınır d ışı karar ı verilen bir yabanc ıya iddialar ını araştırtma ve bu karar ı adil bir şekilde inceletme imkân ı sağlayan usul güvencelerini de içerdi ği kuşkusuzdur. Bu çerçevede s ınır d ışı etme işlemi sonucunda yabanc ının gönderilece ği ülkede kötü muamele yasa ğının ihlal edilece ğinin iddia edilmesi hâlinde idari ve yarg ısal makamlar taraf ından söz konusu ülkede gerçek bir ihlal riskini n bulunup bulunmad ığı ayr ıntılı şekilde ara ştırılmal ıdır. An ılan usul güvencelerinin bir gere ği olarak idari makamlar taraf ından al ınan s ınır d ışı kararlar ının bağıms ız bir yarg ı organ ı taraf ından denetlenmesi, bu denetim süresince s ınır d ışı kararlar ının icra edilmemesi ve yarg ılama sürecine taraflar ın etkili kat ılımının sağlanmas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 61, 62). 37. Öte yandan Anayasa n ın 40. maddesinde Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış etkili başvuru hakk ı anayasal bir hakk ının ihlal edildi ğini ileri süren herkese hakk ın niteliğine uygun olarak iddialar ını inceletebilece ği makul, eri şilebilir, ihlalin gerçekle şmesini veya Başvuru Numaras ı: 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 7sürmesini engellemeye ya da sonuçlar ını ortadan kald ırmaya (yeterli giderim sa ğlamaya) elverişli idari ve yarg ısal yollara ba şvuruda bulunabilme imkân ı sağlanmas ı olarak tan ımlanabilir ( Yusuf Ahmed Abdelaz ım Elsayad, 59) . Bu başvuru yolunun mevzuatta tan ımlanmas ı tek başına yeterli olmay ı ayn ı zamanda uygulamada da etkili olmas ı gerekmektedir. 38. Yukar ıda yer verilen ilkelerde görüldü ğü üzere s ınır d ışı edilmesine karar verilen yabanc ıya, kötü muamele yasa ğına karşı koruma yükümlülü ğü uyar ınca bu karara etkili bir karşı çıkma imkân ı tan ınmas ı gerekmektedir. Bu de ğerlendirme ise an ılan yasağın doğası gereği içerdiği kabul edilen usul güvencelerinin ilk bak ışta bağlant ılı olduğu hakk ın niteliğine ve şikâyetin kapsam ına uygun olarak her olayda ayr ı yap ılmas ı gerekir ( Yusu f Ahmed Abdelaz ım Elsayad, 64) 39. Öte yandan derece mahkemeleri ba şvurucular ın adli yard ım taleplerini değerlendirme noktas ında Anayasa Mahkemesine göre daha iyi bir konumdad ır. Nitekim Anayasa Mahkemesinin ba şvurucular ın derece mahkemesindeki yarg ılama s ıras ında adli yard ımı hak edip etmediklerini belirleme gibi bir görevi de bulunmamaktad ır. Bununla birlikte söz konusu taleplerin reddedilmesinin ki şilerin Anayasa ile güvence alt ına al ınan haklar ı üzerindeki etkilerini incelemek Anayasa Mahkemesinin görevidir. Bu ba ğlamda derece mahkemelerinin adli yard ım taleplerini reddederken gösterdikleri gerekçe önemlidir. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 40. Bu ilkeler çerçevesinde Mahkemenin ve kanun yolu a şamas ında ise Dan ıştay ilgili dairesinin ileri sürülen iddialar kar şısında göstermi ş olduğu yarg ısal tutumun incelenmesi gerekmektedir. " Olay ve Olgular " bölümünde (bkz. 8-21) aç ıkland ığı üzere Çeçen etnik unsuruna mensup ba şvurucu, vatanda şı olduğu Rusya Federasyonu'nun siyasi ve dinî sebeplerle yapm ış olduğu bask ılar sonucunda ailesiyle birlikte 2013 y ılında Türkiye'ye yasal yollardan girdi ğini, herhangi bir i şte çal ışmad ığını, gelirinin veya mal varl ığının bulunmad ığını beyan ederek s ınır d ışı etme işleminin iptali için adli yard ım talepli olarak dava açm ıştır. 41. Başvurucu; Ankara, Çanakkale, Bursa'da bulunan muhtelif idare mahkemeleri taraf ından verilen ve kendisi ile ayn ı etnik kökene mensup yabanc ı kişilerle ilgili olarak açılan ve ayn ı talepleri içeren dilekçeler sonras ında bu yer mahkemelerinin vermi ş olduğu adli yard ım taleplerinin kabul edildi ğine ilişkin ara kararlar ını sunmuştur. Ayr ıca başvurucu taraf ından ayn ı Daireye ait baz ı kararlar ibraz edilmi ştir. Söz konusu kararlarda; adli yard ım hususunda Rusya Federasyonu ile Türkiye Cumhuriyeti aras ında imzalanm ış çok tarafl ı sözleşmenin var oldu ğu, bu nedenle ayn ı durumda olan yabanc ılar hakk ında adli yard ımdan yararlanma ko şulu olarak aranan kar şılıklılık şart ının gerçekle ştiğinin belirtildi ği ve mahkemeler taraf ından diğer koşullar ın -ödeme gücünden yoksunluk ve taleplerin aç ıkça dayanaktan yoksun olmamas ı- sağlan ıp sağlanmad ığının araştırılmamas ı nedeniyle yerel mahkeme hükümlerinin Daire taraf ından bozuldu ğu anlaşılmaktad ır. 42. Somut ba şvuruda, adli yard ım talebi içeren iptal davas ı ile başlayan yarg ısal süreçte sonuç olarak Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kötü muamele yasağının ihlal edildi ği iddias ının başvurucunun beyan ve iddia etti ği en başta adli yard ım koşullar ının var olup olmad ığı hususunda herhangi bir ara ştırma ve de ğerlendirme yap ılmaks ızın sadece harç ve giderlerin süresinde yat ırılmamas ı nedeniyle Mahkeme taraf ından incelenmedi ği anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 843. Bu do ğrultuda kanun yolu inceleme a şamas ında da Dan ıştay ın Mahkemenin kabulü ile ayn ı yaklaşımı göstererek temyiz ba şvurusunda bulunulmam ış say ılmas ına karar vermesiyle ba şvurucunun ekonomik durumunun söz konusu ödemeyi gerçekle ştirmeye elverişli olmad ığını başından beri ifade etmesine ra ğmen adli yard ım hususunda herhangi bir değerlendirme yap ılmad ığı anlaşılm ıştır. Özellikle ba şvurucunun Daireye sundu ğu ve kendisi gibi Rusya vatanda şı olup ayn ı koşullara sahip Çeçen uyruklular ın adli yard ımdan yararland ırıldığı hâlde kendisinin yararland ırılmamas ı ile ilgili herhangi bir de ğerlendirme yap ılmad ığı görülmüştür. 44. Beyan etti ği şartlar çerçevesinde ihlal iddialar ını kan ıtlamak konusunda devlete göre dezavantajl ı pozisyonda olan yabanc ı uyruklu ba şvurucunun maddi olgulara dayal ı iddialar ının İdare Mahkemesi taraf ından herhangi bir ara ştırma yap ılmaks ızın davan ın açılmam ış say ılmas ına karar verilmesi ve böylece iddialar ın esas ı hakk ında bir inceleme yap ılmamas ı nedeniyle somut olayda ba şvurucuya, kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetler yönünden etkili ba şvuru imkân ının sağland ığının söylenebilmesi mümkün değildir. 45. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesiyle ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 46. Etkili ba şvuru hakk ının ihlaline karar verilmesiyle birlikte s ınır d ışı etme karar ının uygulanmas ı hâlinde kötü muamele yasa ğının ihlal edilece ğine ilişkin iddialar ın İdare Mahkemesi taraf ından araştırılabilmesi imkân ı ortaya ç ıkm ıştır. Bu nedenle ikincilli k ilkesi gere ği, kötü muamele yasa ğı ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar bak ımından bu a şamada ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 48. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 49. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 950. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 51.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 52. Somut olayda Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına alınan kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 53. Bu durumda etkili ba şvuru hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 1. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 54.İhlal tespitinin yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından ayr ıca tazminat a hükmedilmesine gerek görülmemi ştir. 55. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun kamuya aç ık belgelerde kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, Başvuru Numaras ı: 2017/19758 Karar Tarihi : 2/12/2020 10B. Anayasa n ın kötü muamele yasa ğıyla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 17. maddesiyle ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde güvence alt ına al ınan etkili ba şvuru hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin etkili ba şvuru hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 1. İdare Mahkemesine (E.2015/330, K.2015/1212) GÖNDER İLMESİNE, E. Yeniden yap ılacak yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar ba şvurucunun SINIR DI ŞI EDİLMEMES İNE, F. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, G. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, H. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, İ. Karar ın bir örne ğinin İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Genel Müdürlü ğüne GÖNDER İLMESİNE, J. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 2/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU