TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SÜLEYMANO ĞULLARI BA ĞIRSAK SANAY İ VE TİCARET LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/488) Karar Tarihi: 10/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucu : Süleymano ğullar ı Bağırsak Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Vekili : Av. Serhat TEPE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, irat
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SÜLEYMANO ĞULLARI BA ĞIRSAK SANAY İ VE TİCARET LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/488) Karar Tarihi: 10/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucu : Süleymano ğullar ı Bağırsak Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Vekili : Av. Serhat TEPE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, irat kaydedilen teminat ın iadesi isteminin reddine dair i şleme kar şı açılan davada aleyhe olan tebliğ hükmünün geçmişe yönelik olarak uygulanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/1/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu Şirket, dâhilde i şleme izin belgesi kapsam ında ithalat ve ihracat ile iştigal etmektedir. İthal edilmesi gümrük vergisine tabi ham madde ya da girdilere gümrük muafiyeti getiren bir ihracat ı teşvik sistemi olan dâhilde i şleme izin sisteminde ba şvurucunun ihracat yapmak taahhüdü ile yurda getirdi ği emtian ın gümrük vergisi teminata ba ğlanmakta ve ihracat taahhüdünün gerçekle şmesinin ard ından teminatlar kendisine iade edilmektedir. 7. Başvurucu Şirketin bu kapsamda ad ına tescilli 4/2/2002 tarihli dâhilde i şleme izin belgesiyle ithal etti ği eşyaya ilişkin taahhüt hesab ını kapatmak için süresinde müracaatt a bulunmad ığı gerekçesiyle İstanbul İhracatç ılar Birliği Genel Sekreterli ği (Genel Sekreterlik) 21/5/2004 tarihli i şlemle ilgili hesab ı müeyyideli olarak kapatm ıştır. Bunun üzerine 21/10/2004 tarihinde 9.271,55 TL teminat ı irat kaydedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 38. Başvurucu taraf ından talep edilmesi üzerine D ış Ticaret Müste şarl ığının 21/10/2004 tarihli i şlemiyle dava konusu dâhilde i şleme izin belgesi ihracat taahhüt hesab ının resen kapatma i şleminin uygulanan müeyyidelerin tahsil edilmemi ş olmas ı şart ıyla iptal edildiği ilgili gümrük müdürlü ğüne bildirilmi ştir. Bunun üzerine söz konusu teminat emanet hesaplara aktar ılm ıştır. 9. Daha sonra ba şvurucu Şirket hakk ında düzenlenen 24/8/2007 tarihli müfetti ş raporunda söz konusu dâhilde i şleme izin belgesine konu e şyan ın uzat ılm ış süre sonu ola n 31/7/2005 tarihine kadar ihracat ının gerçekle ştirilmediği, dolay ısıyla belge taahhüdüne say ılamayaca ğı belirtilerek 27/10/1999 tarihli ve 4458 say ılı Gümrük Kanunu'nun 207. maddesinin birinci f ıkras ı ve 238. maddeleri uyar ınca işlem yap ılmas ı gerektiği sonucuna var ılmas ı üzerine ödeme emri düzenlenmi ştir. Genel Sekreterli ğin 15/12/2009 tarihli yaz ısıyla dava konusu dâhilde i şleme izin belgesi taahhüt hesab ının gerçekle şen ithalat ve ihracat de ğerlerinden kapat ıldığının bildirilmesi üzerine ba şvurucunun 9/4/2012 tarihli dilekçe ile teminat olarak yat ırdığı tutar ın iadesini istedi ği ancak 20/12/2016 tarihli ve 26382 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Dahilde İşleme Rejimi Tebli ği'nin (İhracaat:2006/12) 49. maddesinin üçüncü f ıkras ına istinaden müeyyide uygulanarak tahsil edilen tutarlar ın taahhüt kapatma i şlemi sonras ında iade edilmeyece ğinden bahisle başvurucunun talebinin reddedildi ği anlaşılm ıştır. 10. Başvurucu Şirket 9/4/2012 tarihli dilekçeyle söz konusu teminat ın iadesi istemiyle idari müracaatta bulunmu ş, talebi reddedilmi ştir. 11. Başvurucu Şirket, ad ına tescilli 4/2/2002 tarihli dâhilde i şleme izin belgesi kapsam ında yurt içine getirilen e şyaya ilişkin taahhüt hesab ının süresinde kapatma müracaat ında bulunmamas ı nedeniyle irat olarak kaydedilen 9.271,55 TL teminat ın iadesi istemiyle yapt ığı başvurunun reddine ili şkin Mersin Gümrük Müdürlü ğü işlemi ile bu i şleme karşı yapt ığı itiraz ın reddine ili şkin 6/9/2012 tarihli Orta Akdeniz Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle Mersin 1. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 12. Başvurucu Şirketin açt ığı iptal davas ı Mahkemenin 21/6/2013 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun süresinde kapatma müracaat ında bulunmad ığı hususunda ihtilaf olmad ığı, bu sebeple dava konusu dâhilde i şleme izin belgesi kapsam ındaki ihracat taahhüdünün ilgili kurumca müeyyideli olarak kapat ılmas ında ve yat ırılan teminat ın irat olarak kaydedilmesinde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Resen kapatma i şlemi, söz konusu i şlemin şartl ı veya şarts ız olarak geri al ınıp al ınmamas ı hususunda yetkili olan Müste şarl ıkça müeyyidelerin tahsil edilmemi ş olmas ı şart ıyla geri alındığından, geri alma i şlemi sonras ındaki vergi muafiyeti de irat olarak kaydedilen teminat haricindeki tutar aç ısından geçerli oldu ğundan, irat olarak kaydedilen teminat ın iadesi isteminin reddine ili şkin daval ı idare işleminde hukuka ayk ırılık görülmedi ği belirtilmi ştir. 13. Başvurucu Şirket; dava konusu etti ği uyuşmazl ığın temelinin 4/2/2002 tarihli dâhilde işleme izin belgesi kapsam ında yurt içine getirilen e şyaya ilişkin taahhüt hesab ı olduğunu, bu tarihteki hukuksal duruma göre davas ının görülmesi gerekti ğini, 2006/12 say ılı tebliğin uygulama imkân ı bulunmad ığını, yap ılan işlemin hukuka ayk ırı olduğunu belirterek itiraz isteminde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 414. Adana Bölge İdare Mahkemesi (Bölge İdare Mahkemesi) 17/4/2014 tarihli karar ıyla itiraz istemini reddederek Mahkeme karar ını onam ıştır. Bölge İdare Mahkemesinin 22/10/2014 tarihli karar ıyla karar düzeltme isteminin de reddedilmesiyle yarg ısal süreç tamamlanm ıştır. 15. Nihai karar 18/12/2014 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu Şirket 9/1/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 17. 4458 say ılı Kanun'un 80. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Dahilde i şleme ve hariçte i şleme rejimleriyle ilgili usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca belirlenir." 18. 4458 say ılı Kanun'un 108. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Serbest dola şımda olmayan e şya, işlem görmü ş ürünlerin üretiminde kullan ılmas ından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amac ıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikas ı önlemlerine tabi tutulmaks ızın ve vergileri teminata ba ğlanmak suretiyle, dahilde i şleme rejimi kapsam ında geçici olarak ithal edilebilir. E şyan ın işlem görmü ş ürünler şeklinde ihrac ı halinde, teminat iade olunur. E şyan ın bu şekilde dahilde i şleme rejiminden yararlanmas ına şartl ı muafiyet sistemi denir." 19. 4458 say ılı Kanun'un 114. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Dahilde i şleme rejimi kapsam ında bir gümrük yükümlülü ğünün doğmas ı halinde, 115 inci madde hükümleri sakl ı kalmak kayd ıyla, gümrük vergileri, ithal e şyas ının dahilde işleme rejimine ili şkin beyannamenin tescil tarihindeki vergi oran ı ve diğer vergilendirme unsurlar ı göz önünde bulundurularak hesaplan ır." 20. 31/12/1999 tarihli ve 23923 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 23/12/1999 tarihli ve 99/13819 say ılı Dahilde İşleme Rejimi Karar ı hakk ında Bakanlar Kurulu karar ının "Belgenin Revizesi" kenar başlıklı 12. maddesi şöyledir: "Dahilde İşleme İzin Belgeleri, 11 inci madde hükümleri sakl ı kalmak kayd ıyla, belg e süresi içerisinde ilgili firma taraf ından yap ılacak müracaata istinaden revize edilebilir." 21. 99/13819 say ılı Bakanlar Kurulu karar ının "İhracat taahhüdünün kapat ılmas ı" kenar başlıklı 18. maddesi şöyledir: "Dahilde İşleme İzin Belgesi sahibi firmalar ın belge süresi sonundan itibaren 3(üç) a y içerisinde gerekli bilgi ve belgelerle birlikte, belge ihracat taahhüdünü kapatmak içi n müracaat etmeleri zorunludur. Dahilde İşleme İzin Belgesi ihracat taahhüdü, bu Karara istinaden yay ımlanacak tebli ğde belirtilen bilgi ve belgelere istinaden, belgede belirtilen şartlara uygun olarak Müste şarl ık ve/veya Müste şarl ığın belirleyece ği İhracatç ı Birlikleri Genel Sekreterlikleri taraf ından kapat ılır. Kapatma bildirim yaz ısına istinaden, teminatlar vey a geri ödeme sistemine ili şkin ithalatta ödenen vergiler ilgili firmaya geri verilir. Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 5 Kapatma esnas ında; ihracat ın, A.TR dola şım belgesi veya men şe ispat belgesi eşliğinde yap ılmas ı durumunda, i şlem görmü ş ürünlerin üretiminde kullan ılan hammadde, yard ımc ı madde, yar ı mamul ve mamul maddeler için 15 inci madde hükümleri çerçevesinde ödenmesi gereken telafi edici verginin tevsiki aran ır. Dahilde İşleme İzin Belgesi süresi içerisinde olmak kayd ıyla, Müste şarl ığın uygun görü şüne istinaden Gümrük Mevzuat ı çerçevesinde; ithal e şyas ının kusurlu olmas veya ithaline esas te şkil eden sözle şme hükümlerine ayk ırı olmas ı nedeniyle gümrü k idareleri gözetiminde imhas ı veya mahrecine iadesi ile ikincil i şlem görmü ş ürünün gümrü k idareleri gözetiminde imhas ı, gümrüğe terk edilmesi, ç ıkış hükmünde gümrü ğe teslimi veya çıkış hükmünde gümrü ğe teslim edilen e şyan ın İthalat Rejimi hükümlerine göre ithali hallerinde, bu maddelere tekabül eden ihracat ın gerçekle ştirilmesi aranmaks ızın ihraca t taahhüdü kapat ılır. Belge kapsam ında, ihraç edilen mallar ın al ıcısı taraf ından geri gönderilmesi halinde yap ılacak işlemler ve ihrac ı taahhüt edilen mamullerin belge sahibi bir başka firmaya yurt içinde teslimine ili şkin usul ve esaslar ile bu hallerde ihracat taahhüdünün kapat ılmas ına ilişkin hususlar Müste şarl ıkça yay ımlanacak tebli ğ ile düzenlenir." 22. 99/13819 say ılı Bakanlar Kurulu karar ının "Belgenin iptali" kenar ba şlıklı 20. maddesi şöyledir: "Dahilde İşleme İzin Belgesi, ilgili firman ın talebi üzerine, Müste şarl ık taraf ından iptal edilir. Bu Karar ve bu Karara istinaden yay ımlanacak tebli ğ ve genelge hükümlerine uyulmad ığının, Dahilde İşleme İzin Belgesinin düzenlenmesi veya revizesi için ibraz edilen bilgi ve belgeler ile belge kapsam ında yap ılan işlemlerin gerçek d ışı olduğunun ve ilgili belge üzerinde tahrifat yap ıldığının tespiti halinde; ilgili belge Müste şarl ıkça iptal edilir ve ilgililer hakk ında kanuni i şlem yap ılır. Bu Karar ın 18 inci maddesinde belirtilen sürede ihracat taahhüdünün kapat ılmas ı için müracaat edilmemesi üzerine, ihracatç ı birlikleri genel sekreterlikler i taraf ından ilgili firmaya belge ihracat taahhüdünün kapat ılmas ına dair gönderilen yaz ıda belirtilen sürede kapatma müracaat ında bulunulmayan Dahilde İşleme İzin Belgeleri Müsteşarl ıkça iptal edilir. İptal edilen belgeyle ilgili olarak, 21 inci madde hükümlerine göre i şlem yap ılır." 23. 99/13819 say ılı Bakanlar Kurulu karar ının "Dahilde i şleme tedbirlerine uyulmamas ı" kenar başlıklı 21. maddesinin (e) bendi şöyledir: "... e) Dahilde İşleme İzin Belgesinin iptal edilmesi halinde, belge kapsam ında al ınmayan vergi, ithal tarihi itibariyle 6183 say ılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Ayr ıca, (a), (b) ve (e) bentlerinde Ticaret Politikas ı Önlemlerine Dair Mevzuat hükümleri uygulan ır. " 24. 23/12/1999 tarihli ve 99/13819 say ılı Dahilde İşleme Rejimi Karar ı hakk ında Bakanlar Kurulu karar ının "Yetki" kenar başlıklı 25. maddesinin (e) bendi şöyledir: "Müsteşarl ık bu Karar hükümlerine istinaden, Dahilde İşleme Rejimi ile ilgili usul v e esaslara ili şkin tebliğ ve genelgeler ç ıkarmaya, izin ve talimat vermeye, özel ve zorunlu Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 6durumlar ı inceleyip sonuçland ırmaya ve uygulamada ortaya ç ıkacak ihtilaflar ı idari yolda n çözümlemeye yetkilidir. Dahilde İşleme İzin Belgelerinin revize edilmesi ve taahhü t hesab ının kapat ılmas ı ile ilgili görev ve yetkiler Müste şarl ıkça İhracatç ı Birlikleri Genel Sekreterliklerine k ısmen veya tamamen devredilebilir. " 25. Dahilde İşleme Rejimi Tebli ği'nin (İhracaat:2006/12) "Amaç" kenar ba şlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Tebli ğ 17/1/2005 tarihli ve 2005/8391 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ı eki "Dahild e İşleme Rejimi Karar ı"na istinaden dahilde i şleme tedbirlerinin uygulama usul ve esaslar ını belirlemek üzere haz ırlanm ıştır. " 26. Dahilde İşleme Rejimi Tebli ği'nin (İhracaat:2006/12) "Kapsam" kenar başlıklı 2. maddesi şöyledir: "Bu Tebli ğ, ihraç edilen i şlem görmü ş ürünün elde edilmesinde kullan ılan, ithali vergiye tabi e şyalara uygulanacak dahilde i şleme tedbirlerini kapsar." 27. Dahilde İşleme Rejimi Tebli ği'nin (İhracaat:2006/12) "Yetki" kenar ba şlıklı 49. maddesinin 3. f ıkras ı şöyledir: "... (3) Dahilde i şleme izninin taahhüt kapatma müracaat ını, iptal veya resen kapatma i şlemlerini (müeyyidenin tahsil edilmedi ğinin tespiti kayd ıyla) geri almaya, Gümrük Müste şarl ığı (Gümrükler Genel Müdürlü ğü) yetkilidir. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Mahkemenin 10/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 29. Başvurucu Şirket, uyu şmazl ık konusu i şlemin tesis edilmesinden sonra yürürlüğe giren tebli ğ hükümlerinin uyguland ığını (bkz. 13), yarg ılama sürecinin her aşamas ında ileri sürdü ğü iddias ının dikkate al ınmadan verilen karar ın suçta ve cezada kanunilik ilkesini ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 30. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 7Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özü, irat kaydedilen teminat ın iadesi istemine ili şkin işlemin iptali istemiyle açt ığı davan ın sonradan getirilen aleyhe düzenlemeler do ğrultusunda reddedilmesidir. Bu itibarla başvurucunun ihlal iddialar ı yarg ılama sürecinde ilgili mevzuat ın yanl ış yorumlanarak hukuka ayk ırı karar verilmesine ili şkin olup ihlal iddias ının bir bütün adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 32. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 33. Başvuruya konu olayda ba şvurucunun ileri sürdü ğü iddiaya ili şkin olarak Mahkeme taraf ından değerlendirme yap ılm ış ve gerekçede uygulanmas ı gerekli olan mevzua t hükmü ayr ıntılı şekilde tart ışılm ıştır. Mahkeme, dahilde i şleme izin belgesi sahibi firmalar ın belge süresi sonundan itibaren üç ay içerisinde ihracat taahhüdünü kapatmak için müracaatta bulunmalar ının zorunlu oldu ğunu, müracaatta bulunulmamas ı halinde dahilde i şleme izin belgesi ihracat taahhüdünün resen kapat ılacağını ve fiilen ihrac ı gerçekleştirilmeyen e şyaya ilişkin daha önce al ınmayan verginin tahsil edilece ğini vurgulam ıştır. 4458 say ılı Kanun konuyla ilgili 99/13819 say ılı Bakanlar Kurulu karar ı ile işlemin kuruldu ğu tarihte yürürlükte olan tebli ğ hükmüne istinaden irat kaydedilen teminat ın iadesi isteminin reddedilmesine ilişkin işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı saptanm ıştır. 34. Somut olayda 4458 say ılı Kanun ve ve bu Kanun'un 80. maddesiyle Bakanlar Kuruluna verilen yetkiye istinaden al ınan 23/12/1999 tarihli Bakanlar Kurulu karar ına göre işlem yap ıldığı ve derece mahkemesinin de bu mevzuat çerçevesinde de ğerlendirme yapt ığı başvurucunun iddia etti ği gibi sonradan ç ıkan genelgeye dayan ılmad ığı görüldüğünden suçta ve cezada kanunilik ilkesi yönünden ayr ıca bir de ğerlendirme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 35. Başvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, derece mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup mahkeme karar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate alındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 36. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2015/488 Karar Tarihi : 10/6/2020 8B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 10/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL